Jumaat, 10 Jun 2022 | 11:00am
- Gambar hiasan/Eizairi Shamsudin
- Gambar hiasan/Eizairi Shamsudin

Pastikan perkhidmatan awam kalis cabaran masa hadapan

Masa hadapan bakal ditempuhi amat mencabar. Situasi bergejolak, tidak pasti, kompleks dan kabur (VUCA) seperti pandemik, ketidak- stabilan ekonomi, perubahan iklim serta demografi generasi memberi kesan terhadap pelbagai perkara dihadapi manusia.

Sedar atau tidak, kesan situasi ini, amat penting untuk membentuk perkhidmatan awam kalis masa hadapan (future-proof).

Menurut arkitek, Brian Rich, kalis masa hadapan bermaksud proses menjangkakan masa hadapan dan membangunkan kaedah meminimumkan kesan negatif dengan mengambil kesempatan susulan kesan positif daripada kejutan atau tekanan akibat peristiwa masa hadapan.

Apa sahaja keluaran atau akibat dihasilkan tidak lapuk dan boleh disesuaikan dengan peredaran zaman. Namun, bagaimanakah kaedahnya menjadikan perkhidmatan awam negara kalis masa hadapan?

Perkara ini boleh diperhalusi dari perspektif pelanggan utama, kecekapan sedia ada dan proses kerja penjawat awam itu sendiri.

Pelanggan utama perkhidmatan awam ialah rakyat. Penjawat awam bertanggungjawab berkhidmat kepada rakyat. Antara proses mewujudkan perkhidmatan awam kalis masa hadapan adalah menjadikannya sentiasa boleh dipercayai rakyat.

Terdapat penjelasan menarik oleh Brian Chidester, iaitu futuris dan pengkaji sistem kerajaan global, mengenai perkhidmatan awam boleh dipercayai.

Jelas Chidester, perkhidmatan awam boleh dipercayai perlu mudah diakses. Semakin mudah perkhidmatan awam negara dihubungi, persepsi gambaran keterbukaan dan kebolehpercayaan bertunas di hati rakyat.

Ringkasnya, perkhidmatan awam harus boleh dicapai dan tersedia pada pelbagai platform termasuk gajet elektronik, selain saluran tradisional.

Ini selari dengan inisiatif nasional MyDIGITAL yang menjadi aspirasi kerajaan mengubah Malaysia menjadi negara dipacu digital, berpendapatan tinggi dan peneraju serantau dalam ekonomi digital.

Seterusnya, perkhidmatan awam hendaklah menggunakan kuasa data raya supaya lebih tertumpu kepada rakyat kerana ia mampu membantu mereka bentuk perkhidmatan kos efektif dan responsif, terutama secara digital.

Dalam konteks ini, sebanyak mungkin data perlu sentiasa tersedia untuk dijadikan rujukan perkhidmatan awam. Agensi kerajaan hendaklah meninggalkan amalan bekerja secara 'silo' dan bersikap terlalu mementingkan 'kewilayahan' dalam perkara ini.

Pujian wajar diberikan kepada Jabatan Statistik yang mengambil inisiatif mengeluarkan pelbagai maklumat dan penunjuk utama mengenai negara untuk rujukan dalam pembuatan keputusan.

Berdasarkan laporan The Future of Jobs 2020 oleh Forum Ekonomi Dunia (WEF), dianggarkan 50 peratus keseluruhan pekerja dunia memerlukan latihan kemahiran semula, manakala kira-kira 40 peratus kemahiran teras pekerja semasa dijangka berubah menjelang 2025.

Laporan ini merangkumi sekali penjawat awam di Malaysia. Laporan WEF itu menggambarkan separuh penjawat awam memerlukan sama ada latihan kemahiran semula atau peningkatan kemahiran menjelang masa hadapan.

Kemahiran atau ilmu baharu perlu dipelajari ini hendaklah sesuai untuk kekal relevan dalam persekitaran yang sentiasa berubah dan penuh persaingan.

Kecekapan baharu ini dilihat banyak berkait teknologi digital. Penguasaan kompetensi baharu amat penting dalam usaha menjadi perkhidmatan awam kalis masa hadapan hingga memerlukan kerajaan melabur untuk menyediakan modal insan masa depan dan hari ini.

Selain itu, proses kerja perkhidmatan awam juga hendaklah diperbaharui dan dikemas kini selari situasi semasa. Misalnya, penggunaan kaedah automasi harus dibina ke dalam proses kerja untuk menggantikan tugas manual seperti kemasukan data.

Kaedah ini boleh mengoptimumkan cara kerja kerana perkhidmatan tidak lagi bergantung tenaga manusia dan boleh terus beroperasi secara automatik. Ini bukan sahaja memberikan ketekalan kepada rakyat, bahkan membolehkan penjawat awam gunakan masa dengan lebih cekap.

Kakitangan kerajaan seterusnya boleh memberikan lebih fokus kepada isu strategik atau
substantif, bukan penumpuan pada tugas
rutin semata-mata.

Contoh lanjut, 'ubernisasi' kenderaan jabatan. Jika selama ini kenderaan jabatan terhad untuk kegunaan jabatan masing-masing, mungkin
selepas ini, kenderaan ini boleh dikumpulkan dan ditadbir dalam bentuk aplikasi Grab khusus
untuk penjawat awam bagi kegunaan rasmi atau ketika diperlukan.

Maka, isu kekurangan kenderaan jabatan di sesebuah jabatan dapat diminimumkan. Kolaboratif kreatif antara jabatan boleh dilaksanakan dan tiada lagi aset jabatan terbiar begitu sahaja.

Perkhidmatan awam kalis masa hadapan juga hendaklah bersifat kos efektif. Sering diutarakan jumlah perbelanjaan saraan tinggi bagi penjawat awam dan kerap disarankan supaya pengurangan bilangannya.

Saranan ini boleh dicapai pada jangka masa panjang melalui proses pendigitalan dan automasi perkhidmatan awam. Sementara itu, pada jangka masa sederhana, penambahbaikan terhadap
sistem ganjaran boleh dilaksanakan.

Contohnya, ganjaran Anugerah Perkhidmatan Cemerlang (APC) boleh ditukar menjadi keistimewaan bekerja separuh hari selama setahun atau diberi cuti mingguan tambahan kepada tiga hari seminggu untuk setahun.

Setiap tahun, kuota lapan peratus daripada jumlah pegawai sedang berkhidmat boleh dipertimbangkan untuk dianugerahi APC.

Jika diambil kira dengan jumlah 1.6 juta penjawat awam, penjimatan kewangan kerajaan maksimum sebanyak RM128 juta boleh dilaksanakan jika mereka diberi pilihan ganjaran APC dalam bentuk bukan fiskal.

Perkhidmatan awam mengalami tekanan tinggi untuk kekal relevan terutama ketika COVID-19. Memetik kata-kata Mahatma Gandhi, 'Masa hadapan bergantung kepada apa kita lakukan pada masa kini.

Cabaran kini terletak kepada apa dilaksanakan penjawat awam sekarang dalam menyediakan diri dan perkhidmatan awam kalis masa hadapan.

Penulis adalah Ketua Penolong Pengarah Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA)

Berita Harian X